Khi một vấn đề không còn chỉ là của ngành y tế
Một ổ dịch cúm gia cầm.
Một đàn lợn mắc bệnh.
Một nguồn nước bị ô nhiễm.
Một loại rau nhiễm ký sinh trùng.
Thoạt nhìn, đây là những sự kiện riêng lẻ. Tuy nhiên, trong thực tế, tất cả đều có thể dẫn đến một hậu quả chung: đe dọa an toàn thực phẩm và sức khỏe con người.
Chính vì vậy, các tổ chức quốc tế như WHO, FAO, WOAH (Tổ chức Thú y Thế giới) và UNEP đã thống nhất thúc đẩy mô hình One Health (Một sức khỏe) như một định hướng toàn cầu nhằm kiểm soát hiệu quả các nguy cơ đối với sức khỏe con người, động vật và môi trường.
One Health là gì?
One Health là cách tiếp cận liên ngành nhằm nhận diện và quản lý những mối liên hệ giữa:
- Sức khỏe con người
- Sức khỏe động vật
- Môi trường sống
Ba thành phần này luôn tác động qua lại lẫn nhau. Khi một mắt xích gặp vấn đề, toàn bộ hệ thống có thể bị ảnh hưởng.
Nói cách khác:
Không thể có thực phẩm an toàn nếu động vật không khỏe mạnh và môi trường bị ô nhiễm.
Vì sao One Health liên quan trực tiếp đến an toàn thực phẩm?
Khoảng 60% bệnh truyền nhiễm mới nổi ở người có nguồn gốc từ động vật, và nhiều tác nhân gây bệnh có thể đi vào chuỗi thực phẩm.
Ví dụ:
- Salmonella trong gia cầm và trứng.
- Campylobacter trong thịt gà.
- Listeria monocytogenes trong thực phẩm chế biến sẵn.
- Cyclospora cayetanensis từ rau quả tươi bị ô nhiễm nguồn nước.
- Histamine hình thành khi cá bảo quản không đúng nhiệt độ.
Những nguy cơ này không thể được kiểm soát chỉ bằng việc kiểm tra thực phẩm cuối cùng. Chúng cần được quản lý ngay từ:
- chăn nuôi,
- trồng trọt,
- nguồn nước,
- môi trường,
- vận chuyển,
- chế biến,
- phân phối.
Đó chính là tinh thần của One Health.
Những thách thức mới trong thế kỷ 21
Sự gia tăng dân số, biến đổi khí hậu, đô thị hóa và thương mại toàn cầu khiến các nguy cơ an toàn thực phẩm ngày càng phức tạp.
Một mầm bệnh xuất hiện tại một trang trại có thể nhanh chóng lan sang nhiều quốc gia thông qua chuỗi cung ứng thực phẩm.
Do đó, One Health không chỉ là một khái niệm khoa học mà còn là một chiến lược quản lý rủi ro.
Việt Nam cần tiếp cận One Health như thế nào?
Đối với Việt Nam, mô hình One Health có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh:
- hệ thống chăn nuôi đa dạng;
- sản xuất nông nghiệp quy mô lớn;
- thương mại thực phẩm ngày càng mở rộng;
- yêu cầu truy xuất nguồn gốc ngày càng cao.
Việc tăng cường phối hợp giữa các cơ quan y tế, nông nghiệp, môi trường và quản lý thị trường sẽ góp phần:
- phòng ngừa dịch bệnh từ sớm;
- giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm;
- nâng cao chất lượng thực phẩm;
- bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Vai trò của doanh nghiệp thực phẩm
One Health không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý.
Doanh nghiệp có thể đóng góp thông qua:
- lựa chọn nguyên liệu từ vùng sản xuất an toàn;
- kiểm soát chất lượng nước sử dụng;
- áp dụng GMP, SSOP và HACCP;
- tăng cường truy xuất nguồn gốc;
- bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất.
Kết luận
An toàn thực phẩm không bắt đầu trong nhà máy.
Nó bắt đầu từ:
- môi trường,
- trang trại,
- nguồn nước,
- sức khỏe vật nuôi,
- và sự phối hợp giữa nhiều lĩnh vực.
Đó chính là triết lý cốt lõi của One Health.
Trong bối cảnh các nguy cơ an toàn thực phẩm ngày càng phức tạp, cách tiếp cận này được xem là nền tảng để xây dựng một hệ thống thực phẩm an toàn, bền vững và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
TRI THỨC ATTP VINAFOSA
Nếu bạn quan tâm đến các mối nguy trong chuỗi thực phẩm, có thể tham khảo thêm:
- Salmonella – Mối nguy hàng đầu trong chuỗi thực phẩm.
- Campylobacter – Mối nguy bị bỏ quên trong thực phẩm.
- Listeria monocytogenes – Vi khuẩn nguy hiểm trong thực phẩm chế biến sẵn.
- Histamine trong cá biển – Vì sao nấu chín vẫn có thể gây ngộ độc?
- Cyclospora cayetanensis – Ký sinh trùng có thể lây qua rau quả tươi.
Bài viết liên quan: