Khung tiếp cận An toàn thực phẩm tổng thể của VINAFOSA

I. Bối cảnh

An toàn thực phẩm đang đứng trước những thách thức chưa từng có. Toàn cầu hóa chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, đổi mới công nghệ, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo, cùng sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng đã làm cho các nguy cơ về an toàn thực phẩm ngày càng đa dạng, phức tạp và khó kiểm soát hơn.

Trong khi đó, nhiều hệ thống quản lý hiện nay vẫn chủ yếu tập trung vào từng công đoạn hoặc từng nhóm nguy cơ riêng lẻ. Điều này đặt ra yêu cầu cần có một cách tiếp cận mới, tích hợp và mang tính hệ thống, kết nối toàn bộ các nguồn lực để bảo đảm an toàn thực phẩm một cách bền vững.

Từ thực tiễn đó, Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) đề xuất Total Food Safety (TFS) như một định hướng quản trị mới, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái an toàn thực phẩm tổng thể, lấy khoa học làm nền tảng, công nghệ làm động lực, quản trị làm trục kết nối và sức khỏe cộng đồng là mục tiêu cao nhất.

II. Khái niệm

Total Food Safety (TFS) là mô hình quản trị an toàn thực phẩm toàn diện, tích hợp và phòng ngừa, trong đó mọi chủ thể, mọi công đoạn và mọi yếu tố của chuỗi giá trị thực phẩm cùng tham gia vào quá trình nhận diện, kiểm soát và giảm thiểu rủi ro nhằm bảo đảm thực phẩm an toàn từ nông trại đến bàn ăn (Farm to Table).

TFS không thay thế các hệ thống quản lý hiện có như HACCP, ISO 22000, GMP hay Codex, mà đóng vai trò là khung tích hợp (integrated framework), kết nối các hệ thống này trong một chiến lược quản trị thống nhất, hướng tới hiệu quả tổng thể của toàn bộ hệ sinh thái thực phẩm.

III. Triết lý của TFS

Total Food Safety được xây dựng trên bốn nguyên lý cốt lõi:

• An toàn thực phẩm là trách nhiệm chung của toàn xã hội.
• Phòng ngừa luôn hiệu quả hơn xử lý sự cố.
• Khoa học và công nghệ là nền tảng của mọi quyết định.
• Mỗi mắt xích trong chuỗi thực phẩm đều ảnh hưởng đến an toàn của sản phẩm cuối cùng.

IV Sáu trụ cột của Total Food Safety

1.  Khoa học Science

• Đánh giá nguy cơ
• Vi sinh
• Hóa học
• Độc chất học
• Dinh dưỡng
• Kiểm nghiệm
• Nghiên cứu
• Dữ liệu khoa học

Khoa học cung cấp bằng chứng để mọi quyết định về an toàn thực phẩm dựa trên dữ liệu thay vì cảm tính.

2. Công nghệ (Technology)

• Thiết kế và chế tạo thiết bị
• Cơ giới hóa
• Phần Công nghệ sơ chế
• Công nghệ sau thu hoạch
• Nhóm Công nghệ chế biến
• Bao gói
• Chuỗi lạnh
• AI
• IoT
• Blockchain
• Truy xuất nguồn gốc
• Chuyển đổi số

Công nghệ giúp kiểm soát rủi ro ngay từ đầu chuỗi và nâng cao năng lực phòng ngừa.

3. Quản trị (Governance)

• Chính sách
• Pháp luật
• Quản lý rủi ro
• Thanh tra
• Hậu kiểm
• Điều phối liên ngành
• Quản trị dữ liệu

Quản trị tạo nên sự đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức khoa học.

4.  Tiêu chuẩn và tuân thủ (Standards)

• Codex Alimentarius
• HACCP
• ISO 22000
• GMP
• GHP
• VietGAP
• GlobalG.A.P.
• FSSC 22000
• BRCGS

Các tiêu chuẩn là ngôn ngữ chung bảo đảm tính minh bạch và khả năng hội nhập quốc tế.

5. Chuỗi giá trị thực phẩm (Supply Chain)

TFS quản lý toàn bộ chuỗi thực phẩm:

Farm → Harvest → Post-harvest → Processing → Distribution → Retail → Consumer

Bao gồm:

• Nguyên liệu
• Thu hoạch
• Sơ chế
• Sau thu hoạch
• Chế biến
• Logistics
• Kho lạnh
• Phân phối
• Bán lẻ
• Người tiêu dùng

Không có mắt xích nào được xem là độc lập trong hệ thống an toàn thực phẩm.

6. Con người và Văn hóa (People)

• Văn hóa an toàn thực phẩm
• Đào tạo
• Truyền thông
• Nâng cao nhận thức
• Trách nhiệm xã hội
• Hội nghề nghiệp
• Chuyên gia
• Người tiêu dùng

Con người là trung tâm của mọi hệ thống quản trị an toàn thực phẩm.

V. Hệ sinh thái TFS

Sáu trụ cột trên được kết nối thành một Integrated Food Safety Ecosystem, nơi các bên liên quan cùng chia sẻ dữ liệu, kiến thức, công nghệ và trách nhiệm để tạo nên một hệ thống phòng ngừa thống nhất.

Trong hệ sinh thái đó:

• Nhà nước ban hành chính sách.
• Viện nghiên cứu tạo ra tri thức.
• Trường đại học đào tạo nguồn nhân lực.
• Doanh nghiệp ứng dụng công nghệ.
• Hội nghề nghiệp kết nối chuyên gia và phản biện chính sách.
• Người tiêu dùng tham gia giám sát và hình thành văn hóa an toàn thực phẩm.

VI. Vai trò của VINAFOSA

VINAFOSA định hướng trở thành nền tảng kết nối giữa:

• Cơ quan quản lý.
• Viện nghiên cứu.
• Trường đại học.
• Doanh nghiệp.
• Chuyên gia.
• Tổ chức quốc tế.
• Người tiêu dùng.

Thông qua nghiên cứu, đào tạo, chuyển giao công nghệ, phản biện chính sách và hợp tác quốc tế, VINAFOSA góp phần thúc đẩy việc triển khai Total Food Safety tại Việt Nam.

VII. Tuyên bố của VINAFOSA

VINAFOSA tin rằng an toàn thực phẩm không phải là kết quả của một khâu kiểm soát riêng lẻ, mà là thành quả của một hệ thống được xây dựng trên nền tảng khoa học, công nghệ, quản trị và sự tham gia có trách nhiệm của toàn xã hội.

Với định hướng Total Food Safety (TFS), VINAFOSA mong muốn kết nối các nguồn lực khoa học, công nghệ, quản lý và doanh nghiệp để hình thành một hệ sinh thái an toàn thực phẩm hiện đại, minh bạch, bền vững và hội nhập quốc tế, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao giá trị thực phẩm Việt Nam.