VINAFOSA đồng hành thúc đẩy truy xuất nguồn gốc, mở đường cho nước mắm Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế

Ngày 18/11/2026, tại Hà Nội, Hội Khoa học kỹ thuật An toàn thực phẩm Việt Nam (VINAFOSA) phối hợp với Hiệp hội Nước mắm Việt Nam, Hội Thủy sản Việt Nam và các đơn vị liên quan tổ chức Hội thảo “Khoa học công nghệ và truy xuất nguồn gốc – Giải pháp cho xuất khẩu nước mắm”. Hội thảo đặt ra một vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu: Làm thế nào để chứng minh nguồn gốc nguyên liệu thủy sản một cách minh bạch, đáng tin cậy và phù hợp với điều kiện thực tiễn của ngư dân, doanh nghiệp Việt Nam?

Từ sản phẩm truyền thống đến yêu cầu minh bạch của thị trường quốc tế

Nước mắm là sản phẩm gắn bó lâu đời với đời sống và văn hóa ẩm thực Việt Nam. Được hình thành từ nguyên liệu thủy sản, muối và quá trình lên men, nước mắm mang trong mình những giá trị đặc trưng về hương vị, kinh nghiệm sản xuất và tri thức nghề truyền thống.

Tuy nhiên, để mở rộng thị trường quốc tế, những giá trị ấy cần được hỗ trợ bằng hệ thống quản lý chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc có khả năng kiểm chứng.

Hội thảo được tổ chức tại Hội trường Trường Sa, Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý, các hiệp hội ngành nghề, chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nước mắm.

Phát biểu khai mạc, TS. Lê Văn Giang, Chủ tịch Hiệp hội Nước mắm Việt Nam, (Đồng thời là Chủ tịch VINAFOSA) nguyên Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), nhấn mạnh tiềm năng xuất khẩu của nước mắm Việt Nam, đồng thời chỉ ra những rào cản liên quan đến tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tính hợp pháp của nguyên liệu thủy sản tại các thị trường như Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục triển khai các giải pháp chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), cùng với việc đẩy mạnh hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT), yêu cầu đặt ra không còn chỉ là kê khai thông tin về nguồn nguyên liệu.

Doanh nghiệp phải có khả năng chứng minh nguồn gốc bằng dữ liệu và hồ sơ có thể xác minh, từ tàu cá, chuyến biển, hoạt động thu mua, vận chuyển đến từng lô nguyên liệu và sản phẩm cuối cùng.

Đây là sự chuyển đổi quan trọng từ quản lý thông tin mang tính khai báo sang quản lý dựa trên bằng chứng, đồng thời đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ hơn giữa ngành khai thác thủy sản, cơ sở thu mua và doanh nghiệp chế biến nước mắm.

Khoa học công nghệ: Kiểm soát chất lượng nhưng không làm mất giá trị truyền thống

Tại hội thảo, KS. Lê Thị Nga, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Hàng tiêu dùng Masan, trình bày tham luận “Nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nước mắm”.

Tham luận giới thiệu những kết quả nghiên cứu về thành phần axit amin, hệ vi sinh vật và sự biến đổi của các hợp chất trong quá trình lên men nước mắm.

Đáng chú ý, Masan đã triển khai nghiên cứu dựa trên hơn 10.000 kết quả phân tích 17 loại axit amin, sử dụng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC), nhằm tìm hiểu những đặc trưng của nước mắm cá cơm lên men tự nhiên.

Việc nghiên cứu diễn biến thành phần axit amin trong quá trình lên men có thể cung cấp thêm cơ sở khoa học để đánh giá đặc tính sản phẩm, hỗ trợ kiểm soát chất lượng và nhận diện những dấu hiệu bất thường trong nguyên liệu hoặc quá trình chế biến.

Bên cạnh đó, nghiên cứu các chủng vi sinh vật bản địa góp phần làm rõ hơn vai trò của hệ vi sinh trong quá trình thủy phân protein, hình thành hương vị và các đặc tính cảm quan của nước mắm.

Những kết quả này cho thấy khoa học công nghệ có thể hỗ trợ việc hiểu sâu hơn bản chất của quá trình sản xuất truyền thống, thay vì chỉ tập trung vào việc thay đổi hoặc rút ngắn quy trình chế biến.

Từ góc độ an toàn thực phẩm, nghiên cứu khoa học cần được gắn với hệ thống kiểm soát nguyên liệu, điều kiện sản xuất, quá trình lên men, chỉ tiêu chất lượng và các mối nguy có thể phát sinh.

Đối với ngành nước mắm, việc ứng dụng công nghệ cần phù hợp với đặc điểm từng phương pháp sản xuất, quy mô cơ sở và yêu cầu của thị trường, đồng thời tôn trọng những giá trị đặc trưng đã tạo nên bản sắc sản phẩm.

Truy xuất nguồn gốc: Điểm nghẽn không chỉ nằm ở công nghệ

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là tham luận “Thực tiễn áp dụng truy xuất nguồn gốc nước mắm để xuất khẩu tại Việt Nam theo yêu cầu khung pháp lý quốc tế” do ThS. Nguyễn Thị Trang Nhung, Phó Trưởng Ban Hợp tác quốc tế Hội Thủy sản Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Nước mắm Việt Nam, trình bày.

Tham luận đề cập các yêu cầu của thị trường nhập khẩu, những quy định mới trong quản lý nguồn gốc thủy sản khai thác và các khó khăn phát sinh khi doanh nghiệp thực hiện hồ sơ truy xuất.

Đặc biệt, những vấn đề như sai lệch tọa độ khai thác, thiếu thông tin chuyến biển, dữ liệu giám sát hành trình không thống nhất với hồ sơ liên quan hoặc thiếu liên kết giữa chứng từ thu mua và lô nguyên liệu có thể ảnh hưởng đến khả năng xác minh nguồn gốc.

Đối với sản xuất nước mắm, vấn đề càng phức tạp khi nguyên liệu cá có thể được thu mua từ nhiều tàu, nhiều chuyến biển và qua các khâu trung gian trước khi đưa vào chế biến.

Nếu dữ liệu không được ghi nhận đầy đủ ngay từ đầu, việc bổ sung hoặc tái lập hồ sơ ở các công đoạn sau sẽ gặp nhiều khó khăn.

Điều này cho thấy truy xuất nguồn gốc không thể chỉ được thực hiện tại nhà máy hoặc khi sản phẩm chuẩn bị xuất khẩu.

Truy xuất nguồn gốc phải được hình thành ngay từ hoạt động khai thác, tiếp tục được duy trì trong thu mua, vận chuyển, tiếp nhận, chế biến và phân phối.

Một hệ thống truy xuất hiệu quả cần bảo đảm tính liên tục, tính nhất quán và khả năng kiểm chứng của thông tin giữa các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng.

Bên cạnh việc đáp ứng các yêu cầu pháp lý, đây cũng là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp quản lý nguyên liệu, khoanh vùng sản phẩm khi có sự cố và thực hiện các biện pháp kiểm soát rủi ro về an toàn thực phẩm.

Từ VMS đến ALON BOAT: Bài toán công nghệ phù hợp với ngư dân

Nếu truy xuất nguồn gốc là yêu cầu bắt buộc đối với khả năng tiếp cận một số thị trường, thì lựa chọn công nghệ để thực hiện yêu cầu ấy lại là bài toán cần được xem xét từ điều kiện thực tiễn của ngành khai thác thủy sản Việt Nam.

Trong tham luận “Công nghệ số truy xuất nguồn gốc thủy sản và ứng dụng trong nguyên liệu cá sản xuất nước mắm”, TS. Trần Hồng Quang, đại diện Hội Thủy sản Việt Nam, giới thiệu cách tiếp cận quản lý dữ liệu liên thông từ hoạt động khai thác trên biển đến sản phẩm cuối cùng.

Các thông tin về tàu cá, giấy phép khai thác, nhật ký chuyến biển, sản lượng, cảng cá, hoạt động thu mua và chế biến cần được kết nối để hình thành hồ sơ nguồn gốc có cấu trúc và có thể xác minh.

Đáng chú ý, tại hội thảo, giải pháp ALON BOAT do Công ty NAVCAST phát triển cũng được giới thiệu, gợi mở khả năng ứng dụng công nghệ số để hỗ trợ ghi nhận dữ liệu khai thác và quản lý thông tin thủy sản.

Từ những tài liệu và thiết bị được giới thiệu tại hội thảo, có thể nhận thấy xu hướng kết hợp công nghệ định vị, truyền dữ liệu vệ tinh và nền tảng quản lý thông tin nhằm hỗ trợ hoạt động giám sát và truy xuất nguồn gốc.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ các chức năng công nghệ.

Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) phục vụ việc theo dõi, giám sát vị trí và hoạt động của tàu cá theo yêu cầu quản lý. Dữ liệu VMS có thể hỗ trợ việc xác minh hoạt động khai thác nhưng không thay thế toàn bộ hồ sơ truy xuất nguồn gốc.

Các dịch vụ thông tin vệ tinh như Iridium hoặc Starlink cung cấp những phương thức kết nối khác nhau, với đặc điểm kỹ thuật, dung lượng truyền dữ liệu và mô hình chi phí khác nhau.

Trong khi đó, các nền tảng quản lý dữ liệu như ALON BOAT hướng đến việc tổ chức, liên kết và khai thác thông tin phục vụ quản lý hoạt động khai thác và truy xuất nguồn gốc.

Vấn đề đặt ra là không phải mọi tàu cá đều có điều kiện đầu tư và duy trì những dịch vụ kết nối vệ tinh băng rộng có chi phí cao.

Đối với nhiều ngư dân, đặc biệt là những chủ tàu có quy mô sản xuất hạn chế, chi phí thiết bị, phí dịch vụ định kỳ, bảo trì và vận hành có thể trở thành rào cản đáng kể.

Vì vậy, khi xây dựng giải pháp truy xuất nguồn gốc, cần cân nhắc khả năng tận dụng hạ tầng giám sát hiện có, lựa chọn phương thức truyền dữ liệu phù hợp, giảm thao tác nhập liệu và hạn chế chi phí phát sinh không cần thiết.

Các giải pháp mới cần được đánh giá trên cơ sở độ tin cậy của dữ liệu, khả năng kết nối với hệ thống quản lý nhà nước, tính phù hợp với quy định hiện hành và tổng chi phí sử dụng trong thực tế.

Công nghệ phục vụ truy xuất nguồn gốc chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người trực tiếp tạo ra dữ liệu – trước hết là ngư dân – có khả năng tiếp cận, sử dụng và duy trì lâu dài.

Đây là vấn đề không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn liên quan đến tính khả thi của chính sách và sự phát triển bền vững của toàn bộ chuỗi cung ứng thủy sản.

Truy xuất nguồn gốc không chỉ là mã QR trên sản phẩm

Một nội dung cần được nhìn nhận đầy đủ là sự khác biệt giữa việc cung cấp thông tin cho người tiêu dùng và khả năng truy xuất nguồn gốc thực chất.

Mã QR trên bao bì có thể giúp người tiêu dùng hoặc đối tác tiếp cận thông tin về sản phẩm. Tuy nhiên, mã QR chỉ là phương tiện truy cập dữ liệu, không tự bảo đảm rằng các thông tin được cung cấp là chính xác, đầy đủ hoặc đã được xác minh.

Đối với nước mắm, hệ thống truy xuất cần liên kết được nguyên liệu thủy sản với hồ sơ thu mua, quá trình chế biến, từng mẻ sản xuất và lô thành phẩm.

Khi phát sinh yêu cầu kiểm tra, doanh nghiệp phải có khả năng xác định nguyên liệu đến từ đâu, được tiếp nhận khi nào, sử dụng trong quá trình sản xuất nào và sản phẩm đã được phân phối đến những đơn vị nào.

Đó cũng là cơ sở để hỗ trợ thu hồi sản phẩm, điều tra nguyên nhân và thực hiện các biện pháp phòng ngừa khi phát hiện vấn đề về chất lượng hoặc an toàn thực phẩm.

Như vậy, truy xuất nguồn gốc không chỉ là yêu cầu phục vụ xuất khẩu mà còn là một cấu phần quan trọng trong quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi.

VINAFOSA: Kết nối khoa học, quản lý rủi ro và thực tiễn doanh nghiệp

Là một trong những đơn vị phối hợp tổ chức hội thảo, VINAFOSA tiếp tục đồng hành với các tổ chức chuyên ngành, nhà khoa học và doanh nghiệp trong việc trao đổi kiến thức, thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng lực bảo đảm an toàn thực phẩm.

Đoàn AN TOÀN THỰC PHẨM tham gia Hội thảo ngày 18/11/2026.

Từ góc độ chuyên môn của Hội, truy xuất nguồn gốc cần được đặt trong mối liên hệ với quản lý an toàn thực phẩm tổng thể, thay vì được xem là một hoạt động kỹ thuật độc lập.

Một hệ thống quản lý hiệu quả cần kết hợp việc nhận diện mối nguy, đánh giá rủi ro, kiểm soát nguyên liệu, quản lý điều kiện sản xuất, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc.

Đối với ngành nước mắm, yêu cầu này cần được triển khai xuyên suốt từ khai thác thủy sản, thu mua nguyên liệu đến quá trình ủ chượp, chế biến, đóng gói và lưu thông sản phẩm.

TTƯT. GS. TS. Nguyễn Công Khẩn – Phó chủ tịch VINAFOSA phát biểu nêu rõ giá trị cốt lõi của buổi Hội thảo: Dinh dưỡng, An toàn thực phẩm và Minh bạch xuất xứ.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với định hướng An toàn thực phẩm tổng thể (Total Food Safety – TFS) mà VINAFOSA đang thúc đẩy, trong đó chú trọng sự liên kết giữa các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát và xác minh trong toàn bộ chuỗi thực phẩm.

Tuy nhiên, để các giải pháp kỹ thuật được áp dụng rộng rãi, cần quan tâm đến sự khác biệt về nguồn lực, quy mô và năng lực quản lý giữa các nhóm cơ sở sản xuất.

Một mô hình phù hợp với doanh nghiệp lớn chưa chắc đã có thể áp dụng nguyên trạng tại các cơ sở sản xuất nhỏ hoặc trong hoạt động khai thác thủy sản của ngư dân.

Vì vậy, việc xây dựng các giải pháp có tính khả thi, chi phí hợp lý, dễ sử dụng và đáp ứng yêu cầu quản lý cần được xem là một trong những ưu tiên khi thúc đẩy chuyển đổi số trong truy xuất nguồn gốc thực phẩm.

Từ hội thảo đến yêu cầu hình thành hệ sinh thái dữ liệu

Các tham luận và ý kiến trao đổi tại hội thảo cho thấy ba nhóm giải pháp có mối quan hệ chặt chẽ: nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm; hoàn thiện việc tuân thủ pháp luật và yêu cầu thị trường; ứng dụng công nghệ số để minh bạch hóa chuỗi cung ứng.

Không nhóm giải pháp nào có thể phát huy đầy đủ hiệu quả nếu triển khai riêng lẻ.

Khoa học công nghệ giúp doanh nghiệp hiểu rõ và kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất. Hệ thống pháp lý xác định các yêu cầu cần tuân thủ. Công nghệ số hỗ trợ ghi nhận, kết nối và xác minh dữ liệu.

Nhưng để những yếu tố này thực sự tạo ra giá trị, cần có sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, tổ chức khoa học, hiệp hội ngành nghề, ngư dân, cơ sở thu mua và doanh nghiệp chế biến.

Phát biểu bế mạc hội thảo, TS. Lê Văn Giang nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ trong việc bảo tồn, phát huy giá trị nước mắm truyền thống, đồng thời đề cao yêu cầu xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị.

Từ những nội dung được trao đổi, có thể thấy con đường phát triển xuất khẩu nước mắm Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm cuối cùng, mà còn đòi hỏi khả năng chứng minh tính hợp pháp, minh bạch và an toàn của toàn bộ quá trình tạo ra sản phẩm.

Các Đại biểu chụp ảnh lưu niệm sau khi Hội thảo.

Đối với VINAFOSA, hội thảo là dịp tiếp tục kết nối các nguồn lực khoa học, công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn, góp phần thúc đẩy những giải pháp quản lý an toàn thực phẩm phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Truy xuất nguồn gốc không nên trở thành gánh nặng công nghệ đối với người sản xuất, mà cần được xây dựng thành công cụ hỗ trợ quản lý, nâng cao chất lượng, bảo vệ người tiêu dùng và gia tăng giá trị sản phẩm.

Đó cũng là một trong những điều kiện quan trọng để nước mắm Việt Nam vừa giữ gìn bản sắc truyền thống, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước mở rộng vị thế trên thị trường quốc tế.

Điểm tin ATTP (23/10/2026): TỪ GMP, SSOP ĐẾN HACCP. [Kỳ 1]: VÌ SAO KIỂM NGHIỆM THÔI CHƯA ĐỦ ĐỂ BẢO ĐẢM AN TOÀN THỰC PHẨM?

 

 

 

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *